TAHLİYE DAVASI: KİRACININ TAHLİYESİ HANGİ HÂLLERDE İSTENEBİLİR?

Konut ve çatılı işyeri kiralarında tahliye sebepleri, süreler, arabuluculuk ve dava süreci

1. Tahliye davası nedir?

Tahliye davası, kiraya verenin kanunda düzenlenen bir tahliye sebebine dayanarak kiralananın boşaltılmasını mahkemeden istemesidir. Konut ve çatılı işyeri kiralarında kiracının korunması güçlüdür. Bu nedenle yalnızca kira sözleşmesinin süresinin dolmuş olması, çoğu durumda tek başına tahliye sonucu doğurmaz. Tahliye için kanunda düzenlenen bir sebebin gerçekleşmesi ve o sebebe ilişkin şartların yerine getirilmesi gerekir.

2. Kira sözleşmesinin süresinin dolması tek başına tahliye sebebi midir?

Kural olarak hayır. Türk Borçlar Kanunu'nun 347. maddesine göre belirli süreli konut ve çatılı işyeri kira sözleşmelerinde kiracı, sürenin bitiminden en az on beş gün önce bildirim yapmadıkça sözleşme aynı koşullarla bir yıl uzar. Kiraya veren yalnızca sözleşme süresinin dolmasına dayanarak sözleşmeyi sona erdiremez. Bunun önemli istisnası, on yıllık uzama süresinin tamamlanmasından sonra kanunda belirtilen bildirim şartlarının yerine getirilmesidir.

3. Hangi durumlarda tahliye gündeme gelebilir?

Kanunda düzenlenen başlıca tahliye sebepleri arasında kiraya verenin veya kanunda belirtilen yakınlarının konut ya da işyeri ihtiyacı, yeni malikin ihtiyaç nedeniyle tahliye istemesi, yeniden inşa veya imar amacıyla esaslı değişiklik yapılması, yazılı tahliye taahhüdü, kira bedelinin ödenmemesi, aynı kira yılı içinde iki haklı yazılı ihtar, kiracının veya birlikte yaşadığı eşinin aynı ilçe veya belde sınırlarında oturmaya elverişli başka bir konutunun bulunması, sözleşmeye aykırı kullanım ve on yıllık uzama süresinin dolması sayılabilir. Her sebebin kendi şartları ve süreleri vardır.

4. İhtiyaç nedeniyle tahliye

TBK m. 350 uyarınca kiraya veren; kendisi, eşi, altsoyu, üstsoyu veya kanun gereği bakmakla yükümlü olduğu diğer kişiler için konut veya işyeri gereksinimi bulunması hâlinde tahliye isteyebilir. Kiralananın yeniden inşa veya imar amacıyla esaslı onarım, genişletme veya değiştirmeye ihtiyaç göstermesi ve bu çalışmalar sırasında taşınmazın kullanılmasının imkânsız olması da kanunda düzenlenen bir tahliye sebebidir. İhtiyaç iddiasının gerçek ve samimi olup olmadığı somut olayın koşullarına göre değerlendirilir. Dava açma zamanı bakımından TBK m. 350 ve 353'teki süreler önem taşır.

5. Yeni malik ihtiyaç nedeniyle tahliye isteyebilir mi?

Evet. TBK m. 351, taşınmazı sonradan edinen yeni malike belirli şartlarla ihtiyaç nedeniyle tahliye davası açma imkânı tanır. Yeni malik, edinme tarihinden başlayarak bir ay içinde kiracıya yazılı bildirim yaparak kanunda öngörülen şartlarla edinme tarihinden altı ay sonra dava açabilir. Ayrıca kira sözleşmesinin süresinin bitiminden itibaren bir ay içinde dava açılması da mümkündür. Bu iki yolun süreleri birbirinden farklıdır ve somut olayın tarihleri üzerinden değerlendirilir.

6. Yazılı tahliye taahhüdü ile tahliye

TBK m. 352/1'e göre kiracı, kiralananın teslim edilmesinden sonra belirli bir tarihte taşınmazı boşaltmayı yazılı olarak üstlenmiş ve taahhüt edilen tarihte taşınmazı boşaltmamışsa, kiraya veren bu tarihten başlayarak bir ay içinde dava açabilir veya icra yoluna başvurabilir. Taahhüdün yazılı olması, kiracı tarafından verilmesi, taşınmazın tesliminden sonra düzenlenmesi ve tahliye tarihinin belirli olması önemlidir. Yargıtay 12. Hukuk Dairesinin 09.03.2020 tarihli, E. 2020/1175, K. 2020/2309 sayılı kararında tahliye tarihinin açıkça yer almasının önemi vurgulanmıştır.

7. Kira bedelinin ödenmemesi nedeniyle tahliye

Kiracının kira bedelini veya yan giderleri ödememesi, kanundaki şartların oluşması hâlinde tahliye sonucuna yol açabilir. TBK m. 315 uyarınca kiraya veren, konut ve çatılı işyeri kiralarında ödeme için en az otuz günlük süre vermelidir. Kira alacağının tahsili ve tahliye bakımından dava ve icra yolları arasında farklılıklar bulunabilir.

8. İki haklı ihtar nedeniyle tahliye

TBK m. 352/2'ye göre kiracı, kira bedelini zamanında ödemediği için aynı kira yılı içinde iki haklı yazılı ihtara sebep olmuşsa, kiraya veren kira süresinin veya ilgili kira yılının bitiminden itibaren bir ay içinde tahliye davası açabilir. İhtarların haklı olup olmadığı, kira borcunun muaccel olup olmadığı ve ödemelerin yapılıp yapılmadığı somut belgeler üzerinden değerlendirilir.

9. Kiracının veya eşinin başka konutunun bulunması

TBK m. 352/3, belirli şartlarla kiracının veya birlikte yaşadığı eşinin aynı ilçe veya belde belediye sınırlarında oturmaya elverişli başka bir konutunun bulunmasını tahliye sebebi olarak düzenler. Kiraya verenin sözleşme kurulurken bu durumu bilmemesi ve kanundaki diğer şartların oluşması gerekir. Başka bir konutun tapuda kayıtlı olması tek başına her olayda otomatik tahliye sonucu doğurmaz.

10. Sözleşmeye aykırı kullanım ve komşuları rahatsız etme

TBK m. 316'ya göre kiracı, kiralananı sözleşmeye uygun ve özenli kullanmalı; taşınmazda oturan kişiler ile komşulara gerekli saygıyı göstermelidir. Sözleşmeye aykırı kullanımın veya komşulara yönelik rahatsızlığın niteliğine göre kanunda öngörülen fesih ve tahliye hükümleri uygulanabilir.

11. On yıllık uzama süresine dayalı tahliye

TBK m. 347'ye göre on yıllık uzama süresi tamamlandıktan sonra kiraya veren, takip eden uzama yıllarının sonunda en az üç ay önce bildirim yapmak şartıyla herhangi bir sebep göstermeksizin kira sözleşmesine son verebilir. Buradaki süre, kira sözleşmesinin toplam süresiyle karıştırılmamalıdır; ilk belirli sürenin ardından başlayan kanuni uzama yılları ayrıca hesaplanır.

12. Tahliye davasından önce arabuluculuk zorunlu mu?

1 Eylül 2023'ten itibaren 6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu'nun 18/B maddesi uyarınca kira ilişkisinden kaynaklanan birçok uyuşmazlıkta dava açmadan önce arabulucuya başvurulması dava şartıdır. Ancak aynı hüküm, İcra ve İflas Kanunu'na göre ilamsız icra yoluyla tahliyeye ilişkin hükümleri bu zorunluluğun dışında tutmaktadır. Bu nedenle uyuşmazlığın hangi hukuki yolla ileri sürüldüğüne göre arabuluculuk şartı ayrıca değerlendirilir.

13. Tahliye davasında görevli mahkeme hangisidir?

Kira ilişkisinden kaynaklanan tahliye davalarında görevli mahkeme, kanundaki istisnalar saklı olmak üzere Sulh Hukuk Mahkemesidir. HMK m. 4 kira ilişkisinden doğan uyuşmazlıkları Sulh Hukuk Mahkemesinin görev alanına bırakmıştır. Bu mahkemelerde kira davaları bakımından basit yargılama usulü uygulanır.

14. Tahliye davasında hangi belgeler önemlidir?

Kira sözleşmesi, sözleşmenin ekleri, tahliye taahhüdü, tapu kayıtları, ihtarnameler ve tebliğ belgeleri, kira ödeme kayıtları, banka dekontları, icra dosyaları, arabuluculuk son tutanağı ve olayın niteliğine göre diğer hukuka uygun deliller önem taşıyabilir. Özellikle kira başlangıç tarihi, sözleşme süresi, uzama dönemleri, ihtar ve tebliğ tarihleri ile tahliye tarihinin birlikte değerlendirilmesi gerekir.

15. Tahliye davasında kiracının hangi konulara dikkat etmesi gerekir?

Kiracı açısından, ileri sürülen tahliye sebebinin kanuni şartlarının oluşup oluşmadığı önemlidir. Örneğin ihtiyaç iddiasının şartları, dava açma süresi, ihtarların haklı olup olmadığı, tahliye taahhüdünün taşınmazın tesliminden sonra düzenlenip düzenlenmediği, taahhütte tahliye tarihinin bulunup bulunmadığı ve kira borcunun gerçekten mevcut olup olmadığı incelenebilir. Aile konutu söz konusu olduğunda eşin hukuki konumu da ayrıca önem taşıyabilir.

16. Tahliye davası ne kadar sürer?

Tahliye davalarının tamamı için geçerli kesin bir süre bulunmamaktadır. Süre; mahkemenin iş yüküne, tebligatlara, delillerin toplanmasına, bilirkişi veya tanık incelemelerine ve kanun yolu aşamalarına göre değişebilir. Bu nedenle somut dosya görülmeden kesin bir sonuçlanma süresi vermek mümkün değildir.

17. Tahliye kararından sonra ne olur?

Mahkemenin tahliyeye karar vermesinden sonra kararın niteliğine göre kanun yolu, kesinleşme ve icra bakımından farklı hukuki süreçler gündeme gelebilir. Kararın tebliğ tarihi ve hükümde gösterilen kanun yolu bilgileri önemlidir.

18. Tahliye sonrasında taşınmazın yeniden kiraya verilmesi

TBK m. 355, özellikle ihtiyaç veya yeniden inşa ve imar sebebiyle tahliye edilen taşınmazlar bakımından kiraya verene bazı sınırlamalar getirir. Örneğin ihtiyaç nedeniyle tahliye edilen taşınmazın haklı bir sebep olmaksızın üç yıl geçmeden eski kiracıdan başkasına kiralanması kanunda düzenlenen sonuçları doğurabilir. Bu nedenle tahliye kararı sonrasındaki kullanım ve kiralama durumu da hukuki açıdan önem taşır.

19. Sonuç

Tahliye, yalnızca kira sözleşmesinin sona ermesiyle otomatik olarak gerçekleşen bir sonuç değildir. Hangi tahliye sebebinin bulunduğu, bu sebebin kanuni şartlarının gerçekleşip gerçekleşmediği ve ilgili sürelerin geçirilip geçirilmediği somut olayın belgeleri üzerinden değerlendirilir. Özellikle konut ve çatılı işyeri kiralarında Türk Borçlar Kanunu kiracıyı koruyan ayrıntılı düzenlemeler içermektedir.

Önemli hukuki bilgilendirme

Bu yazı yalnızca genel hukuki bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Buradaki açıklamalar, belirli bir olay hakkında hukuki görüş veya hukuki danışmanlık niteliğinde değildir. Tahliye uyuşmazlıklarında kira sözleşmesi, tarih ve belgeler somut olaya göre farklı sonuçlara yol açabileceğinden, kişisel durumunuz bakımından bir avukata danışmanız daha doğru ve güvenli bir yol olacaktır.